​Warqinaa Gabayyoo Tigree ta’uu beektuu? 

@Abdi Tufa

Warqinaan Naannoo Oromiyaa, lafa aanaa Kokkossarraa yeroo dargii godina Sidaamoo jedhamutti citte, kan daangaa aanaa Kokkossaa jirtutti (aanaa Arbegoonaatti) dhalate. Kufaatii Dargii booda lafti dhalootasaa aanaa Kokkossaatti citteerti. Yeroo umriin jabaataa dhufetti Magaalaa Shaashamanneetti Tigiroota fira maatiisaanii ta’an biratti galee guddate. Namni inni biratti guddate magaalaa Shaashamanneetii hoteela qaba. Hoteelli kun (yeroof maqaasaa hin yaadadhu) Abboostoorraa daandii guddaa duriirra gara Hoteela Baqqalaa Mollaa yoo deeman gara harka bitaatti ilaala dhooqaatti argama. Warqinaan, sirna nama-nyaataa kana keessatti miseensa OPDO ta’ee, ummatni keenna dirqiin bakka bu’aa aanaa shaashamannee godhanii filsiisan. Hiriyoota isaa (kan Oromoofi kan saboota biroollee) yeroo addaddaatti itti dhiyeenyaan gaafadheera. Tigree ta’uusaa innuu akka hin waakkanne hiriyootasaarraa dhagayaa ture. Namni baruu feetan hiriyootasaatiin wal isin qunnamsiisa. 

Dubbiin ijoon TPLF amantaa xiqqoo namoota hafuura itti baafaataa sochooftuu (OPDO) irraa waan dhabdeef, amantaa isaanii dhugomsachuuf Tigreen yoo pireezidaantii Oromoo ta’e maaltu dhiba, eenyutu nu gaafata jettee muudde. Dalga deemaa Oromoo hafuuraan hojjachiisuurra akkuma duraan waraanaan bulchaarru yoo qajeelatti olii hanga gadii biiroleellee toowanne maaltu dhufa jetteeti. Amma kan hafu Tigroota Afaan Oromoo beekan bulchoota godinaaleefi aanaalee taasisuu dha. 

Gama birootiin immoo, kanaan dura Oromiyaa ija addaatiin too’ataa waan bulchaniif tooftaalee lamatti fayyadamu. Inni duraa, yoo bulchaan Oromoo ta’e itti aanaan bulchaa aanaarraa hanga naannootti saboota biraarraa nama Afaan Oromoo beeku jala kaayu. Tooftaan kun godinaalee hundattuu hojiirra oolaa tureera. Isa kanaaf fakkeenya guddaa kan ta’u Abraham Adulaa (Itti aanaa bulchaa Shawaa Bahaa, boodarra immoo bulchaa kan ture), Damissee Shittoo (Kantiibaa magaalaa Shaashamannee kan ture), Fiqaaduu Takle-Maariyaam (barataa kutaa 4, Garagaaraa konkolaataarraa hanga hoogganaa dhaabbata Raadiyoofi Televisisiyoona Oromiyaa kan gaye), Sisaay Nagaash (Kantiibaa magaalaa Adaamaa kan ture) fi kkf.

Inni lamaataa immoo bakka saboota biraarraa nama afaan beekuufi amanamaa dhabanitti Oromoo mataa waliin dhayaa bulchuuf akkasaanii tolutti yoo bulchaan Musliima ta’e itti aanaa Kirstaanaa muuduun kaardii amantii immoo jidduu isaaniitti taphachuun wal shakkisiisaa, wal nyaachisaa, wal irratti duulchisaa, wal basaasisaa hojjachiisu. Amantaan wal qabatee namoota keessa dubbii kanaa hin beeknetti ‘ratio’ amantaa eeguuf waan hojjatan itti fakkaachuu mala. kun irra caalatti aanaalee amantii tokko dhibbeentaa olaanaan qabanitti baay’ata. Isa kanaaf ragaan aanaalee godina Baalee, Arsii Lixaa, Arsii, Boorana, Gujii, Shawaa Bahaa, Harargee lamaan, Jimmaafi Iluu Abbaa Booraa ilaaluun ni danda’ama.

Dubbiin kun waan biraas na yaadachiifte. Naannoo bara 1998 keessa nama Tigree tokkotu pirezidaantii mana murtii godina Baalee ta’ee muudamee Oromoota murtiilee gara hammeenyaan guuttaman irratti murteessuun rakkisaa ture. Maqaansaa Sibahaati jedhama.

Kan Lammaa Magarsaa itti aanee dhiyaata. Oromoo ta’uunsaa waakkii hin qabu. Dhiiga inni Wallaggarraa dhangalaasaa Finfinnee seenetu dhiyaata!