Hiwi Elona: Sodaanis Ni Injifatama! Tasfaayee Gabra’abin (Gadaa Gabra Abin)

Fedhii namoota hedduu bu’uureffachuun barreeffama hawwataa Afaan Amaariffaatin Obboo Tasfaayee Gabr’ab Barreesse gara Afaan Oromootti hiiknee isiniif dhiyeessineerra!

Sodaanis Ni Injifatama!
Tasfaayee Gabra’abin (Gadaa Gabra Abin)
………………………

Jaarsi beekamaan Pirofeesar Yishaaq Efreem yeroo dhiyoodhaa asitti dalagaan akka itti heddumaachaa jiru dhagahamaa jira. Qabsoo ummanni Oromoo gaggeessaa jiru Jaarsummaadhaan fixuuf asiif achi bilbilaa jechoota waaqaa onnee nama tuqaniin waywaataa jira. Ifaajen Pirofeessarri kuni taasisaa jiru kan tuffatamu tahuu baatus waan ittiin milkaahu tahuu hin danda’u. Jaarsummaan isaan deemaniif kan gama tokkotti jallate akka tahe kanaan dura waan hubatame. Jaarsummaan haqaa gadadoofii cunqursaa ummata hundarraa gahaa jiru furuurratti kan xiyyeeffate tahuu osoo qabuu, Qabsoo Oromoo isa humna godhatee injifachaa jiraachuun ifatti mul’ate waliin jaarsummaaf olii gadi raata’uun dogongora dabrerraa barachuu dhabuudha. Jalqabumarraayyuu Wayyaanen dhoksaadhaan jaarsota erguun dhugumaan rakkoo ummataa furuuf osoo hin tayin yeroo ittiin bitatuuf akka tahe ni shakkama. Ummata haalawwan akkanaatiin adda qoqqoodee bituun immoo adeemsa wayyaanee moofaafi kan itti barameedha.

Wayyaanen irra irra yoo ilaalan waan tasgabbooftefi nagaa qabdu fakkaattus keessa keessa garuu wal dhabbiin hamaan keessatti uumamuun isaa dhagahamaa jira. Walgahiilen mormiin guutamaniifi kan walii galteen keessa hin jirre hamma ammaattis adeemsifamaa jiru. Yeroon barreeffama kana barreessaa jiru kanattis walgahiin jaraa hin xumuramne. Kanaan dura maqaan ABOfi Ginbot 7 gaaridhaan hin kaafamuu ture, amma garuu baramaa dhufeera. Aangawoonni TPLF Akka durii miseensota ofii ( kanneen akka OPDO, BIADEN, SNNPfi kanneen isaan deeggaran) dorsisurraa gara kadhachuutti gadi bu’aa jiru. Aangawoonni TPLF Rakkoo cimaa keessatti kufan kana jalaa bahuuf ciminaan hojjachaa jiru.

Kufaatii Wayyaanee wantootni eeran baay’edha. Fakkeenyaaf  Hanni kompiitaroota mana maree federeshinii Etiyoophiyaa irratti adeemsifame waan akka salphaatti ilaalamuu miti. Naannon Oromiyaa OPDO harkaa fuudhamtee Homaa Waraanaa Saamooraa Yuunusiin gaggeeffamuun buluun dhimma guddaadha. Sababa rakkoo beelaa biyyattii mudate jedhuun Lammiileen Ameerikaa baay’inaan gara biyyattii seenaa jiraachun isaaniis waan dhokate of keessaa qaba. Qabsoon Oromiyaa keessatti eegale, qabbanaawurra darbee eddoo hunda fudhataa, naannolee biyyatti kanneen biroo keessattis babal’achaa dhufuun isaatis kufaatii TPLF Ifatti kan agarsiisaniifi wayyanen akka boba’aa xumurte ifatti kan addeessudha.

Kufaatin Wayyaanee dhihaatuu isaa waggoota hedduu dura barreeffamaa tureera. Har’as barreessaa jirra. Kunoo Wayyaanenis osoo hin kufin waggoota hedduu lakkoofsisnee jirra. Tilmaama keenyatu dogongore moo sababa biraattu jira? yoon gadi qabee yaaduu tilmaamni keenya dogongora natti hin fakkaatu. Mootummaa Wayyaanee dirqisiisuu yeroon itti dandahamu hedduun sababa
garagaraatin fashalaayeera. Wayyaanen mataan isii Tortorree jirra! Balbala Du’aa irra geenneerra! jettee yeroo itti of madaaltetu ture. Hanga dhiibamutti garuu Tortorus daraboon ( dhaabni manaa) hin jigu. Kunoo yeroon suni amma gahee jira. WAYYAANEE SI GAHEERA, NAGAYATTI Sagaleen jedhu gamaa gamanaa dhagahamaa jira. Hasan Huseen Mineesotarraa walaloo Afaan Amaaraatin barreesseen mootummaa Wayyaaneetti nagaya dhaamateera. Walaloon Hasan ilma ilma Qaweessaa Looret Tsaggaayee G/Madihin na yaadachiise. Walaloo isaa dheeraa keessatti Huseen akkana jedhee ture…

Mootummaan isaa Abad – kan yeroo hundaa se’ee
Sodaan inni lafa qotee migirse
Waan hin qoolamne itti fakkaatee – du’aan
Duutis baay’attee – duutis  maseenuu diddee
Xiiqii Guddaa dhaltee – Silaa yeroon jijjiiramuun isaa hin hafuu
Osoo hin yaadamin akka bishaan bonaa irra gayee
Tuulaa gubbarraa gadi fonqolchuu eegalee…..

Itti Fufa!
Hiwi Elona

#####

Sodaanis Ni Injifatama ( Kutaa 3ffaa)
Gadaa Gebre Abin
Kan Hiike  – Hiwi Elona
…………………………………

Fincila ummataa kanaan booda egeree biyyattii sanaa tilmaamun baay’ee nama rakkisa. Waan hundarraa kan nama gaddisiisu ummanni biyyattii filannoo irraa amantii dhabuu isaati. Amantaa ummataa dhabame kana sirreessuun filannoo haqa qabeessa gaggeessuuf yeroofi humna gaafatuun isaa waan hin oolle. Maqaa filannoo jedhuun ummata kijibaa abdii kutachiisuu mannaa akka Atleet Haylee Gabrasillaasee ‘’ Ummata Itiyophiyaatif Dimokraasin hin barbaachisu’ jedhe sana jedhanii osoo ummataaf himanii irra wayyaa ture. Kanarraa ka’uunis ummannis yeroo ofii gubuu irraa of qusatee egeree ofii ofiin murteeffatuuf hiree isaaf kennaa ture.

Haala yeroo ammaa irraa hubatuun akka danda’amutti ‘’ Qabsoon Ummata Oromoo itti fufee jira’’ jechuurra ‘’ Qabsoon Ummata Etiyophiyaa itti fufee jira’’ sadarkaa jedhutti guddachaa jiraachun isaa ifatti mul’ataa jira. Fincila ummata Oromoorratti dabalatee Naanoo Amaaraa – Walqaayititti gaaffiin ummataa ‘’ Nuti Tigree Miti’’  jedhu akka itti fufetti jira. Yeroo dabre Gondar aanaa Daabaat keessatti finciltoonni Amaaraa daandii cufanii ooluun isaanii kan ifatti mul’ate ture. Gojjaam yeroodhaa gara yerootti dhippina lafaatin walqabatee komii qabu. Kaleessa barattoonni Yunivarsitii finfinnee ‘’ Nuti Shororkeessitoota Miti’’ jedhanii wayta gara Imbaasii Ameerikaa deeman tumaafii reebicha akkasumas hidhaatu isaan mudate. Naannoo kibbaa keessattii Saba Mursii; naannoo Hamariifi Sulula Oomootti ummataafi Poolisni walitti bu’uun isaanii dhagahameera. Poolisoonni ummata uffata sirnaan uffachuu hin eegalin haala akkam sukkaneessaa taheen akka morma isaanii walitti hidhanii deemanii turan miidiyaalee hawaasaa irratti daawwanneerra. Ka’umsi rakkoo sanas dhimmuma lafaati. Naannoo Gaambeellaafi Beenishaangulittis fincilli wal fakkaataan gaggeeffamaa tureera. Jaarsonni saba Hadiyyaa walgahii gochuudhaan ummata Oromoof gartummaa agarsiisun isaanii oduu guddaa ture. Yeroo dhihoo asittis walii galteen ummatoota kibbaafi Oromiyaa jiddutti jabaachaa dhufuun haala siyaasa egeree biyyattii kan eeru jechuun ni danda’ama. Walitti dhiheenyi ummata Oromoofi Amaaraa wal qixxummaafi wal kabajuu irratti bu’uureffates eegalamuun isaa waanuma argaa jirru. Hariiron kuni osoo kana dura eegalamee turee cunqursaafi gadadoon ummatarra gahaa ture durumayyuu hangana turuuf humna hin qabaatu ture.

Taaksileen Finfinnee guyyaaa tokkoof hojii dhaabuu gaggeessun isaanii mootummaa Wayyaaneef rifaatuu guddaa ture. Qabsoo Ummataa bal’aa as deemaa jiruuf mallattoo guddaadha. Isa shaakkalliitis ture. Bu’aan isaas ifaan ifatti mul’ateera. Wayyaanen haala hin barataminiin gaafii konkolaachistoota taaksitiif sa’aa 24 hin guunne keessatti deebii isaani deebisuun isaa fincilli ummataa Oromiyaa keessatti eegale akka naannolee birootti hin babal’anne sodaa qaburraa ka’uudhaani. Daldaltoonni TPLF deeggaran Oromiyaafi Naannoo Kibbaatirraa harka ofii gabaabbeffachuu eegalaniiru. Qabeenyaafi maallaqa isaanii finfinneetti kuufachuu eegalaniru. Yeroo ammaa kanattis maallaqa qaban gara Sharafa Alaatti geeddarataa jiraachun isaanis dhagahamaa jira. Haalli kuni ammas itti fufeetuma jira. Alaamuddiinis fincila kanarratti irratti xiyyeefatamee qabeenyi isaa barbadaa’aa jira. Boorana keessatti Horsiisni horii inni hojjachaa fii Iluu Abbaa booraa keessatti qonni shaayii haala wal fakkaatun ummataan barbadaa’eera.

Ummanni Tigraay rakkoon kuni dhalachuu akka danda’u durumaayyuu tilmaamee ture. Masfin Waldamaariyaam akka ibsanitti Samtonni TPLF manneen viillaa maqalee irratti ijaarataniif maqaa ‘’ Ganda Appaartaayidii’’ jedhee wayta itti moggasu sana, waan isin hojjachaa jirtan kana keessaa nuti ummanni Tigraay keessa hin jirru jechuu isaanii ifatti labsaa turuu isaanii ture. Ummatichi Dhiigarraa bilisa tahuu isaa labsaa ture. Tapha Afaan Amaaraa keessatti dur durii ajaaibaa yaadadhu tokkotu ture. Yeroo tokko Waraabessi tokko ilmaan isaatin walii galee harree tokko kuffise ( gonbise). Ergasii ijoollee isaa dhooggatee adda ofii harree sana nyaate. Wayta lafti barii’uuf jettu abbaan harree sanaa Eboo qabatee dhufe. Wayta kana ijoollen isaa isa baqachuu eegalte. Ijoollee koo na gattanii hin deeminaa naa dirmadhaa jedhee itti waywaate. Ilmaan sunis Abbaa keenna, Akkuma nyaatten fiigi jedhanii deebisaniif jedhama. Makmaaksi kuni aangawoota TPLTif fakkeenya guddaa ta’a jedhee abdadha. Ummanni tigraay namoota maqaa isatin daldalan kanaaf jecha balaaleffatamuus abaaramuus hin qabu. Daandileen akkasumaas warshaalen Tigraayitti ijaaraman jedhamanii leellifamanis hagas mara kan jedhanamanii miti. Osoo dimookraasifi bulchiinsi gaarin jiraatee naannoo Itiyoophiyaa hundattuu sanaa ol gochuun dandahamee bareeda ture.

Sababa rakkoo beelaa biyyattii keessatti mul’ate sababeeffachuun lammiileen Ameerikaa hedduun gara Itiyoophiyaa deemun isaanii kaayyo biraa qabaachun isaanii ni shakkisiisa. Dhugaadha, mootummaan TPLF kuni yoo kan kufu ta’e Mootummaan Ameerikaa qorannoo gaggeessee filmaata biraa qopheeffachuu akka qabu sirritti beeka. Wayyaanenis jaarsota filattee qophessun Ameerikatti waywaataa akka jirtu waanuma dhiyeenya kana dhageenye. Aangawoonni TPLF wayta aangorra turanitti badiilee raawwatamaniif yoo kan hin gaafatamne ta’e, qabeenyi isaan horatan yoo kan hin tuqamne ta’efi bu’uura kanaan mootummaan ce’umsaa akka hundaa’u yoo kan walii galan ta’e TPLFf kuni waan gaaridha. Ameerikaanonni paartilee siyaasaa ( kan ala jiraaniifi biyya keessas jiran dabalatee) akkasumas namoota bebbeekamoo gama hundaan jiran maariisisuun mootummaa ce’umsaa tokko yoo kan hundeessitu ta’es Wayyaanef badii hammas maraa hin qabaatu. Guutumaan guututti fincila ummataatin dhiibamanii aangorraa gonbifamuu irra isaaniif irra gaaridha. Yoo karoora duraa lafa kaayamuu danda’an sanaan walii galan ofiifiis hattoota isaan waliin saamaa turanirratti xiiqii ummanni qabate hir’isuun balaa irra gahuu danda’u ni xiqqeessu. Waan hundaafuu dhimmoonni akkanaa hamma ummatatti ifa godhamanitti waanuma lafa jalaan hasaasamaa adeemanii dha.

Akkuma dura ibsame Koompiyuutaroonni mana maree federeshinii hatamuun isaanii kallattii ofduraa kan akeekudha. Kompiyutaroota kanneen kan saaman mamii tokko malee ilmaan Getaachoo Asaffaati ( Itti gaafatamaa Nageenya biyyattii) malee eenyuyyuu ta’uu hin danda’u. Hattuun kara deemtun waajjira sana seentee hanna hammana gahu kana raawwachuu hin dandeessu. Wanti akkanaa kuni kana duras raawwatamee ture. Dhaabni ‘’ XIRET’’ jedhamu ( Qabeenyummaan isaa kan dhaaba Naannoo Amaara Bulchaa jiru BIADENi) kan malaamaltummadhaan shakkamu iccittiilee isaa eeguf jecha waajjira herregaa isaa ibidda itti qabsiisee gubee ture. Warqeen baankii biyyoolessaa Itiyophiyaatii hatameefi kan qabeenyummaan isaa kan Alaamudiin ta’es eessa buuten isaatifii maalirra akka gaye hamma ammaatti hin beekamne. Adeemsa kanaan duraa irraa akka hubatuun dandahamutti Waajjirri Nageenya biyyattii Ragaalee ( sanada) karaa seera qabeessa ta’een argachuu hin dandeenye karaa hannaatin akka harka galfatu beekamaadha. Fakkeenyaaf wayta Kinfa G/Madihin gaggeessaa Nageenya biyyattii turetti Boorsaa Harkaa Profesar Asraat Waldayyas hattuudhaan buchisiisun isaa ni yaadatama. Reeffa Mallas Zeenaawii Jeneraal Saamooraa Yunus xayyaaraan Adawaa fidee erga awwaalchiseen booda Finfinneerratti Sanduqa duwwaa akka awwaalamu gochuun isaaniis wanta yeroo sanattii bal’inaan haasa’amaa ture. Dhugumatti inni kun kan nama kofalchiisu malee kan nama gaddisiisus miti. Finfinneedhaaf mul’ata Mallas malee reeffi isaa waanuma tokkoo isii hin fayyadu. Hanni kompitaricha mana maree federeeshinichaas isa kanaan kan wal fakkaatu ta’uun isaa hamiin garasii dhagahamaa jirtu ni addeessiti.

Waajjira nageenyaatti aansee Sanadootni ( ragaalen) Wayyaanen dhoksuuf barbaadu kan argaman kompiyutaroota mana maree federeeshinaa obboo Kaasaa T/Birihaniin hogganaman keessa. Dhimmootni akka Ramaddii Baajataa baay’ina ummataa irratti hundaa’e, Daangaa Naannolee jidduu, Komiilee sabaaf sablamoota adda addaa, Dhimmoota namoota buqqa’aniifii murteewwan kennaman hundi kan jiran waajjira kana keessa. Aangawoonni Wayyaanee kufaatin akka irraa hin oolle yoo beekan ragaalee balleessuu qaban keessaa inni kun isa tokko. Dhugumatti kana raawwataniiru yoo ta’e mala gaarii malataniiru jechuun ni danda’ama.

Walumaa galatti qabsoo xumura gabrummaa ji’oota afran dabraniif gaggeeffame irraa hubachuun akka danda’ametti Qeerron Du’a tuffateera. Riqicha Sodaa gootummaan ce’eera. Balbala Callisaa cabseera. Taphni siyaasaa haalaan galeefii jira. Baay’inniifi jabinni isaanii ajaa’ibsiisaa ta’ee jira. Akka Filmii ‘’Dances with Wolves’’ jedhamu keessatti arginetti dhufiinsi Qeerroo akka Urjiiti. Calaqqisa Urjiitin samii gurraacha ifa uffisanii jiru. Callaqisa ifu kanas dhaamsuf tasumayyuu hin danda’amu. Walumaa galatti, dhufaatin Qeerroo kuni akka midhaan bade jedhanii osoo eegan margee laaliseetin wal fakkaata. Gama biraatin, Laga gibee cinaa Naacha riphe tokkotu ture. Naachin kuni hanga kuruphee bishaan dhuguuf dhufte qacam godhee liqimsutti waan nabseen jiru hin fakkaatu ture. Fincilli Oromiyaas isa kanaan wal fakkaata. Ummanni Oromoo galmaafii kaayoo isaa isa guddaatti saffisaan tarkaanfachaa jira. Jabina akka gaalaatiin qabsoo ufduratti dhiibaa jira. Kana hubachuuf immoo hayyuu siyaasaa yookin Oromoo tahuun nama hin barbaachisu.

Dhumarrattis barreeffama as dhihoo kana Proofesar Masaay Kabbada mata duree “Ethiopia at the Eleventh Hour of Peaceful Change” jedhu jalatti barreessaniin haa xumuru.
‘’ Aangawoota Wayyaane waan haaraa uumame kana hubachuu dadhabanii oliif gadi raata’aniif waan tokko isaan yaadachiisu barbaada. Ummanni Oromoo dhumarratti Sodaa injifateera. Seenaa garagaraa irraa akka hubannutti immoo Ummata Sodaa injifate dhaabun hin danda’amu. Rakkoo akkanaa kana yeroo muraasaf dhaabun danda’amun ni mala , garuu guutumaan guututti awwaalun tasumayyuu hin danda’amu.’’

Yaadannoo Sanbataa
Tasfaayee (Gadaa) Gabra Abin
ttgebreab@gmail.com

Injifannoon kan Ummata Oromooti!
Galatoomaa!

One thought on “Hiwi Elona: Sodaanis Ni Injifatama! Tasfaayee Gabra’abin (Gadaa Gabra Abin)

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s