IFA DUKKANA BOROO: Asoosama Gabaabaa (Beekan Gulummaa Irranaa, Fulbaana 2013)

Beekan

Beekan Gulummaa Irranaa
Barataa PhD., Yuniversiitii Finfinnee, beekanguluma@gmail.com

IFA DUKKANA BOROO

Asoosama Gabaabaa, Fulbaana 2013

Hir’inaafi hiyyuma mataa isa cabseef kan hinjlbeenfanne, halkaniifii guyyaa jireenya qabsoo abbaafi haatisaa keessa ce’anii as gahan homaattuu kan hinlakkoofne Mardaasaan ilma maatii qotee bulaati.   Hiyyuma ijoollumman mataa isa cabsaa ture hunda har’arra taa’ee gaafa yaadu himala inni taasise hundi har’a isaaf mudannoo godaannisaa hindagatamne yoo ta’es, sammuusaan itti qabamee mul’ata fuulduraa kan akka abiddaa keessaa belbelu ukkaamsuu hinbarbaanne.

Abjuu guddaa tokko qaba; innis abjuu saayntistummaati! Waan naannoosaa jiraatan hunda ija falaasamummaatiin ilaala.  Mukti, baalli, dhagaan, margi,  biqiloonniifi ilbiisonni  maal isaan?  ija akkamiin ilaalamuu qabus? kan jedhu gaaffii Mardaasaa isa guddaadha.  Barri dhalootasaa 1978 godina wallagga Lixaa aana Bojjii Birmajjii  yoo ta’u, kutaa 1-4 qofa achitti barate.  Kana booda sababa du’a akka tasaa abbaasaa Jaal. Imaanaa Inkoosaa irraan kan ka’e, iddoo sana gadhiisee gara magaalaa Naqamtee dhaquun mana namaa taa’ee waggaa lama erga hojii humnaa hojjeteen booda mana barnootaatti deebi’e.

Mardaasaan akka tasaa gadda sanarraan kan ka’e waan biyyaa ba’eef, haati isa deesse aadde Bookashii Daraaraatti lafti dukkanoofte.  Gaddarratti gadda hamaa ilma tokkitti ija keessa ilaaltu sana of duraa dhabuufii du’a abbaa manaa.  Utuu mucaa tokkittii qabdu kana achi buuteesaa quba hinqabaatiin waggaa torba guutuu akka imimmaan cobsitetti turte. Mardaasaan mana abbaa ormaafi haadha ormaa keessatti hedduu gidirame.  Hojii mara hojjeta.  Inni erga biraa deemee ammas ergaan biraan jiraannaan  isuma eegu malee ijoolleen warra maatii obbo Fedhasaa Jiraataa ergaafii kurkurrii manaaf alaa hinjaallatani.  Qananii qabu.  Mardaasaanis ergaa tokko dhaqee ergaa lammaffaaf yeroo qajeelu utuu imimmaansaa toora afuriin fuulasaarra asii gadi dhangalaasuu dhaqee deebi’a.  Guyyaa dhalootasaa abaaruurra darbee gaafa inni tarkaanfii du’aa fudhachuuf aggaame hedduudha…

Jireenyi maali? hiikkaansaawoo? namni maaf lafa kanarratti akkas baay’ate? carraan akkamitti kaan sooressa kaan ammoo hiyyeessa goote laata? Kaan fayyaa kaanimmoo dhukkubsataa maaf ta’a? uumamni kun kaan adii kaan ammoo gurraacha inni kaanis magaala kunis maaliif? namni hammamiifii hamma eessatti jiraata laataa?  kaan waan nyaatu dhabee kadhata;  kaan ammoo quufee ittiin taphata?….kun hiree ofiitiimoo kenna uumaati kan jedhu gaaffiilee sammuu Mardaasaa keessaa dhidhiitatan keessaa isaan muraasadha.

Mardaasaan jireenyaa kan haatisaa hojii mana namaa hojjechuutiin nyaata isheedhaaf kennamu ukooshee jala kaa’attee tokkichashee kana ittiin guddisaa turte Mardaasaatti gaafa yaadataman ammoo dhaabbachuu dadhabee yeroo inni itti ofirra gadi quphanaa ture hedduudha.  Yeroo hunda hojii walfakkaataa irratti kan waliin bobba’an hiriyoonni yeroo ergaaf kaayyoo walfakkaataaf waliin walfakkaatan wal argan kan akka Jaataniifi Faajjii  yaadaan baduu Mardaasaatti gaaffii cimaa keessa seenanis dhoksaasaa bira ga’uu hindandeenye.  Tuttuqanii yaadasaa bira ga’uuf dhama’uun cinatti isa jajjabeessullee baay’ee dhama’aa turan.  Keessumattuu Jaataniin ‘abshir’ obboleessakoo gaaf tokko nuufis nidarbaa…’obsi dhagaa cabsaa’, obsaan xobbee bilcheeffata’  jechuun yoo itti mammaakellee isaaf homtuu hingalu.  Farda yaadaatiin galaana yaadaa keessa gulufa.  Yaada walxaxaa kan  mataaf millisaa dhokatee jiru.

Addunyaa kanatu gaaffiin jalaa guutamtee deebii jalaa dandamatte.  Sammuu Mardaasaa keessa gaaffii malee deebiin argamee hinbeeku.  Addunyaa gaaffiidhaan guutamte keessatti deebiin mana eenyuutti akka argamu barbaadee dhabe.  Jaataniin gidduutti Mardaasaafii Faajjiidha walitti guguungumaa jiran itti dhufee nagaa Waaqaa erga gaafateen booda kottaa walfudhannee biyya kana gadhiisnee dhaqneetuma mana xiqqoo kireeffannee hojii humnaa kan guyyaa hojjechuun walguddifannaati jedheen.

Mardaasaan gidduutti yaadaan akka baduu ta’eetu qalbiisaa keessattis Wayyoo yaa haadha nadeessee mucaankee jooraan jooratti darbaa haftiiree? ‘Quuqqaa cinaacha jalaa abbaatu beekkata’  jedheetu ammas imimmaan ija calale.  Kana booda dhagaarra ququphananiitu akka sa’a walakkaaf mariyatan.  Guyyaasaanis maaloo hiriyootakoo rakkoo keenya ammaa kanaan abdii kutachuu hinqabnu;  maaltu beeka? gaaf tokko barri itti ofirraa hafnee namayyuu gargaarru nidhufa ta’a jedhee jajjabeessuu jalqabe.  Yeroo ijoolleen warra maatii gaarii qabanii taa’anii dabtara isaanii dubbisuu qofa malee hojii humna gaafatu kamiyyuu hin hojjenne taa’aaniitu ijaan hawwaa garaan isaanii ammoo mooga’a ture.

Faajjiinis ta’e Jaataniin guyyaa hojii humnaa hojjechaa halkan barnoota galgalaa baratu turan.  Jaataniin sa’a laaqanaa gadi hojii kophee qulqulleessuufi sa’a boodammoo buufata konkolaataa Naqamtee keessaatti iddoo namaaf qabeetu qarshii funaannata.  Jaataniin ammoo sa’a laaqanaa gadi saawwan gara laga Soorgaatti yeroo geessu sa’a boodammoo yeroo hundaa kophee qulqulleessuun Qabsoo jireenyaa geggeessata ture.

Guyyaanis darbee waggaanis dhufee dargaggoonni kun walfudhatanii magaalaa Naqamtee gadhiisuu akka qaban murteeffatan.  Guyyaansaa jimaata hagayya 1996 galgala naannoo buufata konkolaataa cina fuuldura mana Obbo Olbaanaa Faajjii jala uffata bututaa tokko mataa isaanii qofarra bufatanii bulanii sanbata ganama kan qorri guutummaa qama isaanii callabbeesse achii ka’uun konkolaataa gara magaalaa Amboo dhuftu keessa seenan.  Waanuma hojii humnaan walitti coratan keessaa gatii konkolaataa sanaa kaffalatanii adeemuun Amboon utuu hinga’iin magaalaa Gudar akka ga’aniin Mardaasaan achumatti bu’uu akka qaban murteessuun mariyachiise.

Magaalaa Amboottis dhiyoo akka jiran namootarraa erga qorataniin booda achumatti lafa bubu’anii mana nama yeroof galanii booda garuu mana dhuunfaasaanii walitti dugda bitatanii barbaacha ba’an.  Namni manasaatti simatu dhabamuusaarraan kan ka’e gara sa’a sadiin ol erga jooraniin booda ammas dhaqanii mana bulaatii tokko gatii salphaan kan waanuma argatan afatanii lafa bulan, qarshii kudhan kudhaniin argatanii guyyaa tokkoof achuma bulan.

Kan karaan karaatti darban keessaatti akaayii magaalaa gudar bitatanii isa alanfachaa bulan. Kana booda kottaa mana kiraa fudhannee jiraanna jechuun walitti buufachuun qarshii jaatamaan mana argatanii jiraachuu eegalan.  Jaataniin Warshaa bishaan Amboo keessaa hojii argate. Hojii humnaa haa hojjetu malee akkaataan warshaan sun itti hojjetuufii adeemsa ittiin meeshaaleen ammayyaa kun bishaan uumamaa kana gara kan biraatti jijjiiruun galii gaggaarii argamsiisuu danda’anirratti ni raajeffata ture. Hojiin kunis utuu isa hin ajaa’ibiin waan kanarra guddaafii olaanaa ta’e dhalli namaa kun kalaquu akka danda’u yaadasaatti murteessee gaaf tokko haala itti bishaan lafa keessaa baasuun dhimma guddinaafi dagaagina biyyaafi uummataatiif oolchanirratti yaadaan waxalamuu eegale.

Jaataniin ammoo Warshaa Rasaasa Sanqalleetti hojii xiqqoo argate. Warshaa rasaasaa kana keessatti namoonni ga’ee gurguddoo qaban lammiiwwan dhiigasaatii yoo ta’uu baatanis, gaaf tokko abbummaa ogummaa hojichaa akka gonfatu garaasaa keessatti qabate. Hojii kanarra caalu kan addunyaa kana afaan qabachiisuu danda’us akka kalaquu danda’u shakkii tokkollee hinqabaanne. Waan nuuf mul’aterra waan nujalaa dhokatee caalus waan dhokate marti gaaf tokko mul’achuu danda’a jedha Jaataniin.  Keessumattuu gaafa akkaataa teessumaafi albuuda Oromiyaa keessa jiru mara raajeffachuu jalqabu akka nama raata’eefii yeroo namootaaf yaada kana qoodus akka nama sammuun butametti dubbata.  Inni garuu mul’ata keessasaatii isa dhikkifachiisu sana malee miira kamiinuu geggeeffamee miti.  Hiyyuma har’a isarratti waljijjiiran duubaan badhaadhina hammaaramee hindhumne ija lammaffaatiin ilaala.

Mardaasaan ammoo lafa naannoo  uummata maccaa keessaa keessumattuu naannoo lafa Amboo keessa albuudawwan akka Warqee, diyaamandiifi kanneen akka ashaboo akka ba’uu danda’an garaansaa shakkuudhaan akka horii suufaa bartee bosonaafii lafasaarra naanna’aa oolee galgala deebi’ee manatti gala.  Wayyoo yaa albuuda lafa Oromiyaa keessaa maaloo yaa Rabbi aluma tokko ijakoo naabani anis sabni ani keessaa dhaladhe kunis akka rakkoo hiyyuma kallattii hedduu keessaa ba’uuf jedhee guguungumaa deema ture.

Yaadni gurguddoon keessoo Mardaasaa keessaa wal lolanis, albuuda kana yoon qoradhee bira ga’e dura eenyuttan gabaasa godha?  Eenyutu itti waamama?  eenyuutu fayyadamaa ta’aa? oggansasaatiif caasaa akkamiitu ijaaramuu qaba?  yoo albuuda lafa keenya keessaa waggaa miliyoonotaaf dhokatee ture kun dhdho’ee ba’u ammoo, inaaffaa akkam akkamiifaatu nurratti ka’uu danda’a laataa?,  haala kamiinis gargaarsi walqixxaataan lammiilee laficharratti abba biyyummaa qaban kanaaf qoodamuu danda’a?, qorattoota ogummaa isqaaniitiin waan kana haala saaynisummaatiin ifa godhan meeqatu biyya akkam akkamiitti leenji’uu qaba laata? kan jedhuufii kan kanafakkaatanidha.

Hiriyoonni Mardaasaa eessa akka inni oole gaafatanii qarshii walitti buufachuuf yeroo yaadasaa hubachuu barbaadanitti inni naanna’ee lafaafii uumama faana dubbachuu malee hojii humnaas gaafa sanaa ka’ee akka hin hojjenne ofiisaaf waadaa gale. Hiyyumni cimanii hojjechuudhaan akka cabuufii murannoo, kutannoofii obsa akka barbaadu qofa hubatee Mardaasaan yaadaan garaa lafaa isa akka galaanaa yaadamee bira hinga’amne keessa markaba yaadaan burraaqsa eegaleera.  Mardaasaan amala addummaa qabuun yeroo karaa deemullee haasaa’aa baay’ee hin leellisu.

Qaamaan lafarra deema malee yaadaan guutummaa addunyaarra akka Joobiraa takka ol fagaatee takkammoo gadi bu’ee waan balal’u fakkaata.   Dhoksaan durii durii waggoota miliyoonotaaf dhokfame ifa haaba’uun dhaadannoo lapheesaa yeroo hundaati.  Akkasittiin gara waggaa saddeetii dabarse.  Jaataniifii Guyyaasaanis isa inni dur yoo aare xiiqeffannaa onneesaa keessaan boo’uuf jedhaniitu kottu Mardaasaan waanuma nuti argannu kana nufaana haanyaatu malee kana sanas godhi jennee hinrakkisnuuti jedhanii waliigalan. Jaalala hammas hinjedhamnetu waan isaan gidduu jiruuf qabeenyaa walumatti qabu malee inaaffaa hamaan tokkollee isaan gidduutti hinargamne.

Mardaasaan gaaf tokko hidda mukaa kan Odaa fakkaatu tokko jala gadi taa’ee utuu lafa qoroqqoruu dhagaa calaqqisaa hamma barruu harkaa geessu tokko fudhatee gaafa manatti galu, maalummaa dhagichaa gaafa hiriyoonnisaa gaafatan anuu dhoksaasaa hinbeeku jedhe Mardaasaan.  Garuu bulanii gaafa suuqii tokkotti dhaqanii agarsiisan Warqee ta’ee argame.  Abbaa mana Warqee magaalaa Amboo tokkotti geessanii akka gurgurachuu barbaadan gaafa itti himan, namichi qarshii kuma afuriifii soddoma kaffallaniif gammadanii fudhatanii fiiganii manasaaniitti galani.  Kana booda Waaqayyo rakkoo keenya keessatti nuyaadateeraka jedhanii ija keessa wal ilaalanii akka abjuu ta’anii yaadan babbadan.

Mardaasaanis namoota konkolaataan Finfinneedha gara biyya harmeesaatti darbaa jiran argatee Poostaa biteetu xalayaa gabaabduu akka armaan gadii kana jettu faana Qarshii dhibba afuriifi soddoma gudunfee bakka argamasheetiin ergeef.

Haga’u nagaankoo gara haadhakoo anaaf jettee wayyaa dhiistee daaraa uffattee naguddistee deesseekoo Bookashii Daraaraa.  Attam naaf jirta? Ergan gaafa aarii gaddisiisaa sanaan manaa ba’ee kaasee guutummaan hafuuraafi yaadakooti sifaana jirti. Keessikoof duubnikoo dhukkuba garaachaa kan maddisaa dhiphinaan guutameen waxalamaa turte.   Deesseeko du’a abbaakootu biyyaa nabaase.  Ani tokkichikee Mardaasaan kophaatti sigatee baduunkoo sijibbaaf miti.  As ilaalee achi ilaaleen of ajjeesuurra baduu wayya jedheen biyya ba’ee akka bineensa abaaramee takka mana takkammoo ala buluun utuun jooruu kunoo magaalaa Gudar jedhamtu ga’een jira. Taa’ee isa ati anaaf jettee kadhattuu taatee akka haadha sinbiraa qoonqookee bira dabarsitee afaan nakeessu, qullaa deemtee anaan daara nabaastuufi ofirra naraffistee sammuukoo qaqqabattee imimmaan narratti ‘xop xop’ gootu sanan obsa dadhabeen akka nama sijibbee bineensa gidduutti sigate sokke.  Haadhako! ani mucaankee gaaf tokko akkan harka siqabu shakkii hinqabaatiin; gaddakee gammachuutti, boo’ichakee sirbatti siifan geddara.  Garuu maaloo aariif jettee lubbuukeetti hinfaradiin.  Jireenyatu najoorse.  Warreen abbaa qaban yeroo gammadanii baratan ani garuu garaa hooqqataa isan daree taa’u sanan obsuu dadhabeem. Nyaata madaalamaa jedhamu isan daree taa’ee baradhu qabatamatti manatti arguun dadhabe. Akkan garaakoo qooqqifadheefi qooqettan oola.  Nyaata gaarii dhabuun ijoollummaan lafeen bakkeetti nayaatee nama umuriin dulloome nafakkeessiteetti. Siinis hidda fuulakee tokko tokkoon mul’atu sana taa’ee ilaaluufi isa yeroo baay’ee dhukkubni inni maddisaa rakkoo keenyaa ta’e sun sitti hammaachuun murtii kana nafudhachiiseera.  Deesseekoo maaloo lubbuunkee naaf haatuturukaa…Waaqayyo anaaf siin utuu ijaan wal hinargisiisiin nun ajjeesiinka!

Mucaakee Mardaasaa Danboobaati Guyyaanis darbee waariin waariitti harka kennattee turtii waggaa sadiin booda mana barnootaatti deebi’eetu Mardaasaan Gudaritti kutaa kudhan xumuree qabxii kutaa kudhanii gosa barnootaa hundaatti ‘A’ fidee afur fiduudhaan kallattumaan ‘scholarship’  argatee biyya Jarman deemuun digirii tokkoffasaa utuu qorataa jiruu gaafa gosa barnootaa irratti hojjechuu barbaaduu filatu waa’ee albuudaa qorachuu akka qabu yaadasaa barsiisotasaatti  ibsate.

Utuma kanaan jiru digirii tokkoffasaas qabxii olaanaa galmeessisuun achumaan digrii lammaffasaas itti fufee xumuruun beekumsa argatee dhufe sanaan achuma lafa ijoollummmasaatti mul’ata keessasaatii dhikkifataa ture Oromiyaatti deebi’ee qorannoo albuudaa lafa keessaa geggeessuu jalqabe.  Akkuma deebi’een Faajjiifi Jaatanii dafee argachuu hindandeenye. Hiriyootasaa kana faana Mardaasaan Qabsoo jiraachuuf jecha taasifamaa ture mara waan yaadatuuf garaansaa yeroo mara hiriyootasaa kana faana jira.

Jaataniin Yunivarsiitii Finfinneerraa Muummee Keemistiriirraa akka qorataa jiruufii Jaataniin ammoo Yunivarsiitii Arbaa Minci’ irraa takinooloojii bishaanii akka qorataa jiran boodarra dhaga’ee garaansaa guddaa gammadeetu hiryootasaa kana barbaacha torban tokko isa fudhateetu dhaqee hunda isaanii walitti qabee marii guddaa geggeesse.  Mareesaas akkas jechuun eegale.  Hiriyootakoo ishee waliin dabarsine sana hayaadannu. Ishee waliin Mardaasaa hadhaa’aa, nyaata dhabnee waliin gaaf meeqa boo’aa bulle sana.  Ishittii utuu abbaa qabnuu abbaa dhabnee abba Ormaafi haadha ormaa ija keessa ilaalaa imimmaan keenya xuruurfataa turre sana.  Amma garuu barri sun dabarteetti. Anis qorannoo guddaattan jira jedhee Hootala Abbaa Gadaa jedhamu kan magaalaa Adaamaa keessa jiruutti walitti dhufuun guyyaa shan erga waliin dabarsaniin booda, hoj-mannee walii kennanii gargar ba’an.  Gaafa waggaa afurii booda Mardaasaan dachee Oromiyaa keessaa iddoo sagalitti albuuda gati jabeeyyii gurguddoo gatiin isaanii addunyaarratti baay’ee mi’aa ta’an argatee meeshaa biyya Awurooppaatii fichisiiseen akka malee budduqsee yaasuun ‘Waldaa Burqaa Albuuda Oromiyaa’ yookaan ‘WBAO’jedhamu hundeessuuf siidaa dhagaa kaa’ee kan ardiilee torbanirratti ifa gochuufi akka gaaf tokko ardiilee torbaniirratti gabaaf bobba’uu danda’u wixinee kaa’e.

Gamoo gurguddaa godinaalee Oromiyaa mara keessatti ijaarsisuufi, manneen bashannanaa gita isaanii akka addunyaatti eeggatan hunda ijaarsisee namootiin biyya ambaatii dhufan achi jala akka boqochuu qabanitti yaadasaa tumsuun yaada hunda gala lafa kaa’e.  Jaataniin ammoo bishaan gurguddaa Oromiyaa keessa jiran irratti qorannoo gurguddaa saddet erga geggeesseen booda bishaan Oromiyaa keessaa maddaniifi kan laga Mormor hundi walitti dhufanii lafa Oromiyaa hundarratti akka dhangala’an gochuun fuduraaleef muduraaleen bonaa ganna akka lalisan gochuun Oromiyaa hunda quubsuuf akka biyya ambaarra warra rakkataa jiraniif fe’aman ta’uuf karoora baase.

Jaataniin ammoo warshaalee Oromiyaa irra jiran hundaaf dayirakteera ta’uun akka diinni hamaan eebba isaaniitti hinbuuneef meeshaa ittisa biyyoolessaa jedhamu elementoota garaagaraarra hojjechuun daangaa guddaa Oromiyaaf tumse. Jaataniin ogummaa barateen ganaa qilleensaa biyyoo biyya abbaasaatiif waan qulqullaa’aafi madaalamaa fayyaa namaatiif gumaachu hojjechuuf yaadaa qaba. Waa’ee walnyaatinsa elementootaatiin dhugaatiifi nyaata qaama ilma namaatiif mijatoo ta’an akka oomishuu danda’urratti ofiisaa faana maree dhuunfaa dheeraa geggeesseera.

Soorata gara dhangala’ootti jijjiiramuun hoospitaalota addunyaarratti raabsamuu danda’an kan dhukkubsattoota qaama suphuufii jabina guddaa kennuu danda’an kalaquu akka danda’u hayyoota ogummaa akkasaa muuxatan faana marii bal’aa geggeessee ture.  Gosa nyaataa kan dhukkuba dhiibbachuu danda’aniifi keessumattuu dawwaa jabanaa bitatanii of wal’aanuu warra hindandeenyeef furmaanni akka soqamuu qabu yaadaan mala dha’aa turus qabsoo yaadaa gara sammuusaa dhufaa jiru kana akka barbaachisummaasaatti itti adeemuu akka qaburratti yaadaan waxalameera.

Mardaasaan haadhasaa ofitti fudhatee akka isheen bara jireenyashee guutuu boqottuuf mana warqeen faayame ijaarsisee keessa kaa’ee haadha biyyaa ishee kabajamtuu akka jedhamtuufii teessee hamma boqonnaan lafa kanarra jiraattutti aara galfii guddaasaa akka argattu taasisuuf karoorfate…Karoorfannaa booreef xiiqiiti.  Waan guddaa tokko yaada; innis waa’ee tarsiimoo raawwii mul’atasaati.  Haala kamiin hojii guddaa akka hojjechuu danda’uufi namoota mul’atasaa waliin adeemuu danda’aniifi mul’atasaa sanarratti nama  yaadaan tokko ta’an barbaacha yaadasaan himale. Himala yaadasaa waraanedha. Mardaasaan albuudni Oromiyaa keessaa burqu kun gaafa warshaa ‘Gadaa International Foundation’ yookaan ‘GIF’ jedhamu keessatti adeemsi wal nyatinsaa taasifamu ibsaan humna bishaaniin qofa utuu hintaane humna qilleensaafi aduutiin akka madduufi faayidaan isarraa argamu ammoo Oromiyaan akka adunyaarratti beekamtu akka godhurratti hojjetaa jira.  Mardaasaan humna meeshaalee ammayyaatiin qabamuu hindandeenye garuu odeeffannoo mara qilleensaafi waajjiroolee mootummaa garaagaraarraa naanna’ee deemuun galmeessee iddoo balbala foddaa ‘SPTV’ jedhamu tokkooon dhiyeessa. Meeshaan ammayyaa kun tajaajila hedduu waan of keessaa qabuuf fageenyaan hinmurtaa’u.  Ardiilee torbanirratti dalagaalee raawwataman mara iddoo tokkotti walitti sassaabuu danda’a. Rakkoo ka’aa jiruufis fala atattamaa dhiyeessuu danda’a. Odeeffannoo arge hunda saaxiluudhaaf ragaan akka dhaabbatu isa hinbarbaachisu.  Meeshichi waan dhiyeessu mara fakkiin deggaree dhiyeessa. Hojiilee ija dhalootaan hinargamne kan meeshaa ammayyaa shifargaa (microscope) argamuu hindandeenyetu meeshaa Mardaasaafi hiriyoonnisaa walitti dhufuun kalaqan kanatu ifa godha.

Kanumarra darbuun lafa Oromiyaa irratti manneen  gurguddoo ijaaramanii garuu hammam guddatanis xiyya xixiqqaatiin ajajaman;  jechuunis yoo barbaadan kutaalee garaagaraatti akka qoodaman kan taasisuufi yookaa ammoo guddisee lafa guddaarra diriirsuufi xiqqeessisee iddoo xiqqaarra akka qubatu taasisuu kan danda’utu kalaqame.  Kana booda namoonni maqaa hiyyummaafi doofummaa, beelaafi dheebuu,  cunqursaafii gidiraa garaagaraa deebi’anii hinargine;  namni hunduu akka malee waljaallachuu jalqabe;  inni abbaaf haadha hinqabnellee akka waan abbaaf haadha qabuutti gammadee waliin jiraata malee cunqursaan hunduu hundeedhaan buqqa’aniiru.  Mardaasaa, Faajjiifi Jaataniin qorannoo ciccimaa kan guutummaa addunyaa irratti isaan beeksisu hedduu erga galmeessisaniin booda, lafa jireenya isaanii pilaaneetii ‘ORBIA’ jedhamurra godhatanii uumaa kanaa gaditti waan hedduu qoratanii ifa gochuu danda’aniiru…ifa dukkana boroo jirus halaalatti arganiitu qabsoo finiinaa keessaa jiru!!!

50 thoughts on “IFA DUKKANA BOROO: Asoosama Gabaabaa (Beekan Gulummaa Irranaa, Fulbaana 2013)

  1. qalamni kee haa mirgisu hamileen kee haa jabaate ammallee taanan maammilummaan kee itti haa fufu!!

    1. asoosamni kun baay’ee natti toleelara jaabadhu akkanumatti ! ani illeen arttii akkana kana waan of keessaa qabuuf yoo dandeesse gara artii kanatti adeemsa kamiin akkan bahuu danda’u haala naf mijeessi oboleessa koo

  2. Ati eenyu akka taate kitaaba kee kana keessattin si bare. Ilma boriif abdatan kan akka kee umurii nuuf haa dheeratan.Ammallee jabaadhuun dhaamsa kooti. Anillee ulfa waggoota dheeraaf itti ciniinsifadhen qaba. Akka dhiiga tokkootti akka daandii irra na buustu sin abdadha.

  3. rabbiin nama ifaa adunyaa kanaa ta’u si haa godhu ati garuu dhuguma adda dandeetii qabda oromoos ummata sirraa fayyadamu rabbi haa godhu nuuf jabaadhu hayyuu keenya

  4. nuti lammiin kee oromoo beeka akka kee qabaachuun nu boonsa bu’aan qalama kee bilisummaa haa ta’u. ammayyuu nuuf jiraadhu hori buli

  5. Yeroon asoosama kana dubbisuu jalqaba immimmaniin booda ammoo kolfa imimman wal makenii ajaaiba galatoomi goota oromiyaan biqilchite sii tokkoo jiraadhu

  6. Yeroon asoosama kana dubbisuu jalqaba immimmaniin booda ammoo kolfa imimman wal makenii ajaaiba galatoomi goota oromiyaan biqilchite sii tokkoo jiraadhu

  7. Nuti ilmaan oromoo hayyuu akka keetii qabaachuun heedduu nu boonsa ati dhugumaan hayyuudha hayyuu ofta’e. galannii kee biliisummaa haa tahu si jaallanna beekan keenyaa nuuf jiraadhu.

  8. BEEKAAN keenyaa ottumaa ogummaa akkaa kana qabdu maaf oromoo nuu jala qoqoodda kessuumaa iyyuu maqaa JSM jettuu kana umrii kee guuu arrabsita;qeeqta innii garuu akkaa atii jirtu sii beeka nattii hin fakkatu.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s